Een veilige werkwijze is 'een nauwgedefinieerde activiteit/werkwijze waarbij onder nauwkeurig vastgelegde omstandigheden voor een specifieke (groep) stof(en) is aangetoond dat de blootstelling aantoonbaar en duurzaam onder de grenswaarde ligt*'. Dit kan worden aangetoond met metingen of modelberekeningen.
*Voor kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische stoffen moet de blootstelling verder worden geminimaliseerd. Ook wanneer de blootstelling onder de grenswaarde ligt. Dit betekent: alle maatregelen nemen die technisch uitvoerbaar zijn.
Met een veilige werkwijze kan in principe in één keer stap 1 t/m 3 van het 4-stappenmodel worden ingevuld: inventariseren, beoordelen, en maatregelen nemen.
Sector of branche - Als dit in een sector gezamenlijk wordt opgepakt, wordt de last voor individuele bedrijven om risico’s van stoffen te beheersen aanmerkelijk kleiner. Bovendien kan op deze wijze een gehele branche ineens een stap vooruitzetten op het gebied van veilig werken met gevaarlijke stoffen. En ook voor de handhaver wordt de wereld eenvoudiger als het uitgangspunt een werkwijze is die met het blote oog te zien is, terwijl nu veelal eerst naar de blootstellingsbeoordeling van het individuele bedrijf gevraagd moet worden.
Eerst moet worden bepaald voor welke werkzaamheid of werkzaamheden u een veilige werkwijze wilt ontwikkelen. Een veilige werkwijze ontwikkelen is het best haalbaar als de variatie aan stoffen en handelingen relatief klein is. U moet per werkzaamheid zoveel mogelijk contextuele informatie vastleggen en aantonen dat de blootstelling aan gevaarlijke stof(fen) bij deze werkzaamheid onder de grenswaarde blijft.
U kunt als branche of sector uw opzet - om te komen tot een Veilige werkwijze voor uw branche of sector - eenmalig laten checken door de Nederlandse Arbeidsinspectie. In deze check kijkt de Nederlandse Arbeidsinspectie of u contextuele informatie heeft opgenomen en of u de Veilige werkwijze gaat onderbouwen met metingen of kwantitatieve schattingen. Deze check heeft als doel u te informeren of u op de juiste weg zit. Pas na opname in een arbocatalogus en een positieve toetsing van uw Veilige werkwijze door de Nederlandse Arbeidsinspectie wordt de veilige werkwijze als referentiekader bij toezicht gehanteerd.
Hoe kan een veilige werkwijze worden ontwikkeld?
Op basis van de Arbowet mag u, naast het uitvoeren van metingen en vergelijking met grenswaarden, ook gebruik maken van zogenoemde “veilige werkwijzen” om schadelijke blootstellingen te voorkomen volgens de arbeidshygiënische strategie.
Een veilige werkwijze beschrijft hoe en onder welke condities bepaalde werkzaamheden moeten worden uitgevoerd, zodat de blootstelling aan gevaarlijke stoffen met voldoende zekerheid beneden de grenswaarde(n) blijft.
Een veilige werkwijze kan dus bestaan uit (een combinatie van) technische en/of organisatorische maatregelen uit de arbeidshygiënische strategie, maar mag geen gebruik maken van (uitsluitend) het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.
Aan een veilige werkwijze zijn veel eisen gesteld voordat deze gebruikt mag worden. Daarom kan het opstellen van een veilige werkwijze ook via een consortium van vergelijkbare bedrijven of brancheverenigingen worden opgepakt.
Het opstellen en valideren van een veilige werkwijze gebeurt in 6 stappen.
Veilige werkwijze in 6 stappen
Een veilige werkwijze beschrijft hoe, en onder welke condities specifieke taken en activiteiten op een dusdanige manier kunnen worden uitgevoerd, dat de grenswaarden voor de stof met voldoende zekerheid niet overschreden wordt.
Indien maatregelen voor gezond en veilig werken al geïmplementeerd zijn, kunt u de beschreven werkwijze bevestigen. Als u weet of verwacht dat extra maatregelen nodig zijn, is het belangrijk om een oplossing te kiezen die effectief is maar ook goed bij de werkzaamheden en de context van uw organisatie past.
Houdt bij het kiezen van oplossingen ook rekening met de 3 blootstellingsroutes:
- inademing;
- huidcontact;
- inslikken.
Afhankelijk van de situatie kan het ook zinvol zijn om toeleveranciers van materialen erbij te betrekken. Inventariseer, selecteer en prioriteer de bedachte oplossingen samen met de collega’s. Adviseurs van uw sectororganisatie of branchevereniging zouden u kunnen adviseren bij het verzamelen van ’goede voorbeelden’. Indien deze stap geen passende maatregelen oplevert, of als u een externe partij voor deze stap verkiest, kunt u een gespecialiseerd adviesbureau inschakelen.
- In hoeverre de oplossingen praktisch werkbaar zijn.
- Of er hoge of lage kosten mee gemoeid zijn.
- Welke andere voordelen, maar ook welke nadelen er eventueel aan kleven.
Geef vooraf aan wat de kaders zijn:
- Het maximum budget.
- Het beleid waarbij de oplossingen moeten aansluiten.
- Deadlines van beslissingen en implementatie.
- Door een vergelijking van de grenswaarde met een modelberekening of via een beslisschema met keuzeopties, of;
- Door een directe vergelijking van de grenswaarde met meetwaarden uit de praktijk.
In plaats van het toepassen van een complexer Tier 2 model kan ook geconcludeerd worden dat de veilige werkwijze de blootstelling nog niet voldoende verlaagt en moet worden aangepast.
Bij het kiezen van het juiste model moet u eerst de volgende vragen positief kunnen beantwoorden:
- Hebben de veilige werkwijze en het beoogde model hetzelfde toepassingsdomein?
- Heeft het model voldoende parameters om het volledige blootstellingsscenario van de getoetste veilige werkwijze te omvatten?
- Is het model gevalideerd met voldoende metingen?
- Wanneer de GM lager dan 10% van de grenswaarde zit, een herbeoordeling elke 2 jaar
- Wanneer de GM tussen de 10 en 25% van de grenswaarde zit, een herbeoordeling elk jaar uitvoeren
- Wanneer de GM tussen de 25 en 50% van de grenswaarde zit, elk half jaar een herbeoordeling en wanneer de GM hoger is dan 50% van de grenswaarde elke 3 maanden een herbeoordeling.
Bronnen
- De tekst na 'Hoe kan een veilige werkwijze worden ontwikkeld?' is integraal overgenomen uit de Wegwijzer Gevaarlijke Stoffen, Stap 3A, TNO, 2019.
- Meer informatie over veilig werken met gevaarlijke stoffen vindt u op arboportaal.nl