De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet dat uitzendkrachten soms uren, dagen of zelfs weken moeten wachten op werk zonder daarvoor betaald te krijgen, terwijl ze wel beschikbaar moeten blijven voor het uitzendbureau. Zij verblijven dan op een woonlocatie of op de werkplek zelf en moeten gedurende lange tijd direct oproepbaar blijven. Vooral arbeidsmigranten komen hierdoor in een kwetsbare positie terecht. De Arbeidsinspectie ziet dat de kosten en risico's van een wisselend werkaanbod bij werkenden terechtkomen. Dit lijkt een verdienmodel voor en door werkgevers.
Inspecteurs en rechercheurs van de Arbeidsinspectie komen in de praktijk (tijdens controles) situaties tegen waarin werkenden moeten wachten op werk zonder daarvoor loon te ontvangen. De Arbeidsinspectie heeft deze praktijkverhalen verzameld en geanalyseerd om terugkerende patronen te herkennen.
Wachten op werk
Werkenden wachten bijvoorbeeld op hun woonlocatie tot ze worden opgeroepen, moeten zich melden op de werkplek terwijl er nog geen werk is, of moeten de hele dag bereikbaar blijven. Ze weten vaak niet wanneer ze aan de slag kunnen en hoeveel uren ze uiteindelijk krijgen.
Geen werk, geen loon, maar wel stijgende kosten
Tijdens het wachten lopen de kosten voor huisvesting, levensonderhoud en vervoer voor de werknemers door. Wie weinig of niet werkt, maar wel deze kosten moet betalen, kan financieel in de problemen komen. Ook kan de afhankelijkheid van het uitzendbureau of de werkgever toenemen. Dat geldt vooral wanneer werk, huisvesting en vervoer via dezelfde partij zijn geregeld. En zo worden de schuldenlast van de werknemer bij de werkgever opgebouwd.
Personeel moet direct beschikbaar zijn
Uit de praktijkverhalen komt een terugkerend patroon naar voren. Inleners willen snel extra personeel kunnen inzetten; voor extra werk of om werknemers te vervangen. Uitzendbureaus proberen aan die vraag te voldoen en houden daarom soms meer mensen beschikbaar dan er direct werk is. Ook worden werkenden soms geworven (soms zelfs in het buitenland) terwijl nog onzeker is of er voldoende werk voor hen is.
Risico's komen bij werkenden terecht
De gevolgen van die onzekerheid komen in de beschreven situaties bij de werkenden terecht. Zij moeten beschikbaar blijven, terwijl ze niet altijd weten of en wanneer ze inkomen kunnen verdienen. Soms leidt dit tot schulden en een grotere afhankelijkheid van hun werkgever of uitzendbureau.
Kenmerken van een verdienmodel
De Arbeidsinspectie ziet in dit 'wachten op werk' kenmerken van een verdienmodel. Bedrijven kunnen hun personeelsbehoefte flexibel organiseren, terwijl de kosten en risico's van het wachten bij werkenden terechtkomen. Werkgevers die zich wel aan de regels houden, hebben hier geen financieel voordeel van.
Financieel voordeel
Over verdienmodellen heeft de Arbeidsinspectie eerder gepubliceerd. Het 'wachten op werk' heeft elementen in zich die hieraan voldoen: werkgevers combineren verschillende werkwijzen om hun financiële voordeel te vergroten. Dat kan leiden tot slechte arbeidsvoorwaarden, ernstige benadeling of zelfs arbeidsuitbuiting.
Signalen melden helpt!
Deze inventarisatie van het 'wachten op werk' is een eerste stap. De Arbeidsinspectie blijft signalen hierover volgen. Ook bespreekt zij de signalen met ketenpartners en maatschappelijke organisaties om het beter in beeld te krijgen. Meldingen en tips zijn belangrijk bij het opsporen en aanpakken van misstanden. Misstanden melden kan via de website van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Meer informatie over eerlijk werken is te vinden op zelfinspectie.nl.