De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft ruim 50 dossiers over arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling geanalyseerd om te onderzoeken op welke manieren extra geld wordt verdiend aan werknemers. Er blijken diverse verdienmodellen te zijn die voornamelijk werknemers treffen die veelal ongeschoold en laagbetaald werk verrichten, waaronder arbeidsmigranten.
Het besparen van kosten en maximeren van verdiensten begint vaak al bij de werving van werknemers. Daarna gebeurt het ook bij huisvesting en vervoer tot en met het ontslag. In de praktijk zien inspecteurs en rechercheurs van de Arbeidsinspectie dat werkgevers regelmatig meerdere van deze werkwijzen combineren. Door verschillende verdienmodellen te 'stapelen', proberen zij hun financiële voordeel te vergroten. Vanuit financiële drijfveren worden daarbij keuzes gemaakt die kunnen leiden tot slechte arbeidsvoorwaarden, ernstige benadeling of zelfs arbeidsuitbuiting van werkenden.
Package deals
Het gaat regelmatig om complexe constructies van onderaanneming of uitzendrelaties. Arbeidsmigranten krijgen bijvoorbeeld zogenoemde package deals aangeboden. Daarbij wordt werk gekoppeld aan verplichte huisvesting of andere diensten, waarvan de kosten worden doorberekend aan de arbeidsmigrant. In sommige gevallen ontvangen werkenden daardoor minder loon dan waar zij recht op hebben. Ook kunnen zij afhankelijk worden van hun werkgever doordat werk, inkomen en onderdak met elkaar zijn verbonden.
'Bulkgoed' arbeid
Werkgevers die deze verdienmodellen gebruiken, proberen hun inkomsten te vergroten door kosten en risico's af te schuiven op werknemers. Kenmerkend is dat arbeid daarbij wordt behandeld als 'bulkgoed': grote groepen mensen die als inwisselbaar worden gezien en flexibel en vaak tijdelijk worden ingezet.
Achtergrond rapportage
De Arbeidsinspectie publiceert de meest voorkomende constructies in een rapportage om kennis van en bewustzijn over de geconstateerde werkwijzen te vergroten bij werkgevers, samenleving en politiek. Met als doel eerlijk, gezond en veilig werk te bevorderen.
De rapportage bevestigt het beeld uit het recente OVV-rapport naar arbeidsmigratie Veiligheid arbeidsmigranten met een belangrijke aanbeveling om structureel werk niet door tijdelijk personeel te laten doen.
Verder geeft de rapportage een nadere uitwerking van de presentatie tijdens een recente technische briefing aan leden van de Vaste Kamercommissie van SZW van donderdag 12 maart.