Machinebouw: risico's, aanpak en resultaat

Omvang werkveld

Veel machines worden via Nederland naar Europa geïmporteerd. Nederland is dus een belangrijke doorvoerhaven. En ook in Nederland zelf groeit de machine-industrie. Bij de meeste machines beoordeelt de fabrikant zelf of een machine aan alle vereisten voldoet, voordat hij deze op de markt brengt.

Voor de productie van gevaarlijke machines gelden strengere conformiteitsbeoordelingsprocedures. Bij bepaalde gevaarlijke machines moet de fabrikant eerst door een Europese conformiteitsbeoordelingsinstantie (EU-CBI) laten toetsen of de machine aan de eisen van de Machinerichtlijn voldoet. Als dat het geval is, ontvangt de fabrikant een typecertificaat dat aantoont dat dit type machine aan alle EU-eisen voldoet. De Europese Economische Ruimte telt 153 EU-CBI's die gevaarlijke machines beoordelen, waarvan 6 in Nederland.

Risico's

De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet erop toe dat het stelsel dat de veiligheids- en gezondheidseisen van machines waarborgt, goed functioneert in Nederland. Daarin ziet de Arbeidsinspectie de volgende risico's:

Aanpak

Machine-inspecties

De Arbeidsinspectie onderzoekt of een machine aan de eisen voldoet. Dit gebeurt bij productinspecties bij fabrikanten en gemachtigden, na een ongeval of als iemand een melding bij de Arbeidsinspectie doet. Als blijkt dat een machine niet aan de eisen voldoet, moet de fabrikant dit type machine aanpassen of uit de handel halen.

Controles bij fabrikanten

Om veilige machines in de handel te brengen, is het belangrijk dat fabrikanten hun bedrijfsprocessen goed hebben ingericht. De Arbeidsinspectie controleert dit.

Grenscontroles met de Douane

Veel machines komen via Nederland op de Europese markt. Om te voorkomen dat machines worden geïmporteerd die niet aan de Europese vereisten voldoen, werkt de Arbeidsinspectie samen met de Douane. De Arbeidsinspectie controleert de machines. Als een gecontroleerde partij machines niet aan de wettelijke vereisten voldoet, krijgt de importeur in bepaalde gevallen de mogelijkheid deze aan te passen. Machines die daarna nog steeds niet aan de wettelijke vereisen voldoen, worden door de Douane geweigerd.

Onderzoek naar functioneren van stelsel

Bij het maken van machines zijn verschillende partijen betrokken met elk eigen verantwoordelijkheden. De Arbeidsinspectie onderzoekt hoe zij hun rol vervullen. Dit gebeurt onder meer naar aanleiding van meldingen die de Arbeidsinspectie krijgt.

Informeren over regelgeving

Om onder meer machineontwerpers, fabrikanten en brancheorganisaties meer duidelijkheid te geven over hoe je de Europese Machinerichtlijn interpreteert, geeft de Arbeidsinspectie regelmatig voorlichting en lezingen.

Europese samenwerking

Om oneerlijke concurrentie tegen te gaan en om onveilige machines van de markt te houden, werkt de Nederlandse Arbeidsinspectie samen met andere landen. Zo voert zij samen met toezichthouders van andere landen acties uit, zogeheten joint actions. En als de Nederlandse Arbeidsinspectie een machine aantreft die niet aan de wettelijke vereisten voldoet, deelt zij dit met andere landen via het Europese communicatieplatform ICSMS. Ook is de Nederlandse Arbeidsinspectie lid van het EU Product Compliance Network en de Administrative Cooperation group (ADCO).

Resultaat

Onderzoek na meldingen

Jaarlijks krijgt de Arbeidsinspectie ongeveer 70 meldingen over onveilige machines die zij vervolgens onderzoekt. Bijvoorbeeld:

• Na verschillende ongevallen met verreikers met personenwerkbakken heeft de Arbeidsinspectie de oorzaak onderzocht. Het combineren van deze 2 machines bleek soms onveilig te zijn. In 2022 heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie Europese fabrikanten voorgelicht over de risico's. Inmiddels komen deze ongevallen nog maar incidenteel voor.
• In 2023 viel een werknemer vanaf een zeecontainerlift (straddle carrier) naar beneden. Uit onderzoek van de Arbeidsinspectie bleek de reling van het opstapbordes niet te voldoen aan de veiligheidseisen. Naar aanleiding van dit onderzoek heeft de fabrikant de relingen van 879 zeecontainerliften in de EU aangepast, zodat ze voldoen aan de veiligheidseisen.

Machine-inspecties

Jaarlijks inspecteert de Arbeidsinspectie verschillende machines. Bijvoorbeeld:

• Snoei- en kettingzagen (2024)
  15 van de 33 gecontroleerde typen machines voldeden niet aan de wettelijke vereisten. Dit betrof ten minste 23.650 machines. De bedrijven hebben een waarschuwing gekregen en moeten de handel erin staken tot de overtreding is opgeheven.
• Gevelonderhoudsinstallaties (2024)
  Bij 5 fabrikanten en 4 distributeurs heeft de Arbeidsinspectie 24 typen gevelonderhoudsinstallaties gecontroleerd. 4 fabrikanten kregen een waarschuwing omdat de risicobeoordeling van de machine onvolledig was.
• Hoogwerkers (2025)
  54 van de 95 gecontroleerde typen hoogwerkers voldeden niet aan de wettelijke vereisten. Dit betrof ten minste 371 machines.

Controles bij fabrikanten

In 2024 controleerde de Arbeidsinspectie bij 69 machinefabrikanten en -importeurs de inrichting van hun bedrijfsprocessen. 55 procent bleek nog niet (helemaal) de juiste procedures te volgen, waardoor er een risico is dat zij onveilige machines op de markt brengen. In 2025 controleerde de Arbeidsinspectie of zij deze bedrijfsprocessen hebben verbeterd. In 2025 controleerde de Arbeidsinspectie ook bij 31 andere machinefabrikanten de bedrijfsprocessen.

Grenscontroles met de Douane

De Arbeidsinspectie controleert de import van machines. Als er iets niet in orde is, geeft zij dit door aan de Douane. In 2025 is de import van 278 partijen machines gecontroleerd. De helft van deze partijen voldeed niet aan de wettelijke vereisten en is geweigerd.

Onderzoek naar EU-CBI's

Voor sommige machines moet de fabrikant eerst laten toetsen of deze aan de wettelijke eisen voldoet. Toch komen er soms machines op de markt die niet aan alle eisen voldoen. De Arbeidsinspectie heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken hiervan en wat ertegen gedaan kan worden. De onderzoeksresultaten zijn gedeeld met de betreffende organisaties, die hiermee aan de slag zijn gegaan.

Informeren over regelgeving

• Om duidelijkheid te geven over de verplichtingen die je hebt als je een machine aanpast, heeft de Arbeidsinspectie de werkinstructie 'Beoordelen van gewijzigde machines' opgesteld. Dit zodat ook aangepaste machines aan alle veiligheids- en gezondheidseisen kunnen voldoen. Deze werkinstructie is Europees afgestemd waardoor ook andere landen deze kunnen gebruiken.
• Regelmatig geeft de Arbeidsinspectie presentaties op bijeenkomsten van machinefabrikanten. Bijvoorbeeld op het Engineering Event Safety, een landelijk evenement voor machinebouwers.

Europese samenwerking

Samen met toezichthouders van andere landen voert de Nederlandse Arbeidsinspectie acties uit op de Europese markt, zogeheten joint actions:

• Cirkelzaagmachines (2023-2024): In 10 landen zijn 28 verschillende typen handcirkelzagen gecontroleerd. 29 procent van de handcirkelzagen voldeed niet aan de technische eisen. Van de 27 verschillende typen tafelzagen voldeed 11 procent niet aan de technische eisen. Bij meer dan de helft van de geïnspecteerde producten ontbraken gegevens in de gebruikshandleiding. Lees het nieuwsbericht
• Schaarhoogwerkers (2023-2024): In 7 landen zijn 43 verschillende typen schaarhoogwerkers gecontroleerd. Geen van deze schaarhoogwerkers was helemaal in orde: 25 typen machines had technische tekortkomingen, bij 37 typen waren de opschriften op de machine onjuist en bij 39 typen was de gebruiksaanwijzing niet compleet. Lees het nieuwsbericht