Op vrijdag 3 februari 2023 vond bij Zeeland Refinery een dodelijk arbeidsongeval plaats tijdens de verwijdering van katalysatormateriaal. Het daaropvolgende rapport van de Onderzoeksraad Voor de Veiligheid (OVV) zette bij olieraffinaderij BP een beweging in gang om kritischer te kijken naar veilige arbeidsomstandigheden bij het wisselen van katalysatormateriaal in reactoren.
'Iedereen die HSE-beleid maakt en de zorg voor zijn mensen daarin verwoordt, heeft als doel dit soort ongelukken te voorkomen. Het OVV-rapport gaf inzicht in het ongeval en heeft ons met een andere blik doen kijken naar hoe je tot veiligere arbeidsomstandigheden kunt komen bij het wisselen van katalysatormateriaal in reactoren.' Aan het woord is Marco Wever, Superintendent Health & Safety bij BP Europoort.
'De risico’s bij deze werkzaamheden zijn zo groot dat mensen dood kunnen gaan als het fout gaat.'
Wisselen van katalysatormateriaal in een zuurstofarme omgeving
Het wisselen van katalysator-materiaal, ook wel katwissels genoemd, is nodig wanneer de oude katalysator vervuild en/of minder actief wordt na verloop van tijd. Gevaarlijk werk voor medewerkers: een medewerker daalt als duiker af in de reactor, waarin de katalysator zich bevindt. Daar kan van alles mis gaan: verstikking door werken in een zuurstofarme omgeving, bedolven raken onder het katalysatormateriaal, verbranding door contact van zuurstof met het katalysatormateriaal en vallen van hoogte.
'Het OVV-advies om direct te stoppen met dergelijke activiteiten zet je aan het denken.'
Onveilige arbeidsomstandigheden
Terug naar het OVV-rapport over het dodelijke ongeval bij Zeeland Refinery. 1 van de aanbevelingen van de OVV was: voer katalysatorwissels uit zonder dat er daarbij mensen de ruimte waar de katalysator zich bevindt betreden. Rik van Dijk is een van de inspecteurs van de Nederlandse Arbeidsinspectie die bedrijven die katalysatorwissels toepassen gaat inspecteren. Rik geeft aan: 'De risico's van katwissels via de huidige methoden zijn dermate hoog dat je deze methoden moet bestempelen als onveilig. Onder andere door de grote menselijke rol. In het verleden vonden meerdere dodelijke ongevallen in Europa plaats.'
Beperkt zicht, beperkte bewegingsruimte
Voor Rik is de rode draad bij deze ongevallen helder. 'Uit deze ongevallen blijkt dat de risico's bij deze werkzaamheden groot zijn. Zo groot, dat mensen dood kunnen gaan als het fout gaat. De beheersing van de risico's is sterk afhankelijk van menselijk handelen onder slechte arbeidsomstandigheden. De duiker werkt immers in een besloten ruimte, met beperkt zicht door de stofvorming en beperkte bewegingsruimte. De fysieke belasting is hoog. Bij een incident is een redding complex en de tijd beperkt. Kortom: het veiliger uitvoeren van katalysatorwissels moet absolute prioriteit krijgen bij werkgevers.'
De Nederlandse Arbeidsinspectie ondersteunt de conclusie van de OVV dat de huidige werkwijze onveilig is. In maart 2026 legde de Nederlandse Arbeidsinspectie tweemaal werkzaamheden bij hetzelfde bedrijf stil, omdat de werkzaamheden niet veilig werden uitgevoerd. Het voorkomen van inerte betredingen in reactoren is in dit opzicht een veiligere alternatieve maatregel om de katwissel uit te voeren. Het toepassen van andere alternatieve werkwijzen kan alleen plaatsvinden als de gevaren van bedelving en verbranding geëlimineerd worden, en er geen nieuwe gevaren geïntroduceerd worden.
'We moeten de rol van mensen in het proces van katalysatorwissel tot een minimum beperken.'
Testen alternatieve methoden
Marco Wever: 'Vooral het OVV-advies om direct te stoppen met dergelijke activiteiten zet je aan het denken. Zo testen we al een tijdje alternatieve methoden waarbij we de menselijke factor zo klein mogelijk houden. Denk daarbij aan water flooding waarbij water wordt gebruikt om katalysatormateriaal minder gevaarlijk te maken, of aan het gebruik van een soort grote stofzuiger die met een zwenkarm katalysatormateriaal verwijdert. Of door de toepassing van CO2, waardoor een drukgolf ontstaat en materiaal loskomt. We houden zelf toezicht op het hele proces en we checken bijvoorbeeld eenmaal per uur de situatie in de reactor.'
Menselijke rol tot een minimum beperken
Het OVV-onderzoek laat zien dat er een grote bijdrage was van menselijk handelen in het ongeval. Marco Wever stelt: 'Het is bijna onmogelijk om de rol van mensen in het proces van katalysatorwissel voor 100 procent uit te bannen. Maar we moeten dit wel tot een minimum zien te beperken. Tegelijkertijd: Met de huidige kennis en technische mogelijkheden zou het mogelijk moeten zijn om ook voor deze werkzaamheden een structureel veiligere oplossing te realiseren.'
Wees voldoende kritisch
Tot slot vragen we Marco Wever naar wat hij collega-bedrijven wil meegeven. 'Wees voldoende kritisch op die werkzaamheden binnen je organisatie die de grootste risico's met zich meebrengen. Ook waar het gaat om het aanbesteden van het werk aan aannemers. Daar kun je gelijk al het verschil maken. Een goed voorbeeld hiervan is de recente Safety Deal die bedrijven uit de branche hebben afgesloten met de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Dit initiatief is gericht op het gezamenlijk minimaliseren van de risico's bij katwissels.'
Bezoek Nederlandse Arbeidsinspectie
De Nederlandse Arbeidsinspectie bezoekt de komende tijd alle bedrijven die katalysatormateriaal wissels toepassen. Het doel daarbij is dat de sector komt tot veiligere arbeidsomstandigheden voor medewerkers die katalysatorwissels in reactoren uitvoeren. Waar nodig zal de Nederlandse Arbeidsinspectie handhavend blijven optreden.