Het onderzoeken van arbeidsongevallen door werkgevers zelf zorgt volgens werkgevers en ongevalsslachtoffers voor meer aandacht voor veiligheid en verbeteringen op de werkvloer. Om het effect van deze werkwijze - die in 2023 is ingevoerd door de Nederlandse Arbeidsinspectie - te onderzoeken, zijn twee onderzoeken gedaan. Een kwalitatief onderzoek, waarbij 39 interviews zijn gehouden met werkgevers, slachtoffers en collega’s van slachtoffers. En een kwantitatieve analyse, die een update is van de eerdere effectmeting uit 2024.
Met de aanpak voert de werkgever na een ongeval zelf het onderzoek uit en stelt op basis daarvan een werkgeversrapportage en verbeterplan op. Als de werkgeversrapportage en het verbeterplan akkoord zijn bevonden door de inspecteurs van de Arbeidsinspectie, volgt altijd een vervolginspectie om te controleren of de maatregelen uit het verbeterplan ook zijn uitgevoerd.
Vergroten veiligheid
Deze aanpak vergroot bij werkgevers de bewustwording over veiligheids- en gezondheidsrisico's. Waardoor er meer maatregelen worden doorgevoerd die de risico’s binnen een bedrijf verminderen. In uitzonderingsgevallen kan de Arbeidsinspectie besluiten om zelf onderzoek te doen. Ook bij dodelijke arbeidsongevallen doet de Arbeidsinspectie het onderzoek zelf.
Positieve ervaringen met leren en zelf onderzoeken
Uit het kwalitatieve onderzoek blijkt dat wanneer de inspecteur langskomt voor de vervolginspectie, 84% van alle werkgevers alle maatregelen uit het verbeterplan heeft geïmplementeerd. Daarnaast neemt 32% van de werkgevers nog extra maatregelen, die niet in het verbeterplan stonden.
Werkgevers en ongevalsslachtoffers vinden de aanpak leerzamer dan de oude manier van werken. Door na een ongeval zelf onderzoek te doen en vervolgens preventieve maatregelen te bedenken die passen bij de bedrijfssituatie, krijgen werkgevers en werknemers beter zicht op de oorzaken van het ongeval. Dat helpt hen om bewuster met veiligheid om te gaan en nieuwe ongevallen hopelijk te voorkomen. De vervolginspectie van de Arbeidsinspectie wordt daarbij gezien als een belangrijke motivatie om het onderzoek goed uit te voeren.
Aandachtspunten: tijd, kennis en rolverdeling
Naast positieve ervaringen zijn er ook aandachtspunten voor de werkwijze. Werkgevers ervaren het als lastig dat zij weinig tijd hebben om de werkgeversrapportage af te ronden. Sommige bedrijven geven aan dat zij niet altijd voldoende kennis of ervaring hebben om interviews te houden of een onderzoek op te zetten.
Veiligheidsbewustzijn groeit, maar aandacht moet blijven
De meeste geïnterviewden ervaren dat de werkgeversrapportage helpt om de veiligheid op de werkvloer te verbeteren. Medewerkers spreken elkaar vaker aan op onveilig gedrag en werkgevers besteden meer tijd aan het bespreken van risico’s. Tegelijkertijd geven werkgevers en slachtoffers aan dat de aandacht voor veiligheid na verloop van tijd kan afnemen. Ook doordat werknemers vertrekken bij een bedrijf. Om de positieve ontwikkelingen vast te houden, is het volgens hen belangrijk voor werkgevers om veiligheid en veilig handelen steeds weer onder de aandacht te brengen en goed intern toezicht te houden.
Melden is belangrijk
Arbeidsongevallen moeten volgens de Arbeidsomstandighedenwet direct aan de Arbeidsinspectie worden gemeld. Dat moet als: het slachtoffer opgenomen wordt in het ziekenhuis, wanneer er sprake is van blijvend letsel of als het slachtoffer overleden is aan de gevolgen van het ongeval. Ook moet de werkgever het ongeval direct melden zodra bekend is dat er alsnog sprake is van een ziekenhuisopname of van blijvend letsel dat in verband kan worden gebracht met het arbeidsongeval. Bij twijfel wil de Arbeidsinspectie ook dat het ongeval gemeld wordt. De Inspectie beoordeelt dan of het ongeval meldingsplichtig is.