Ioniserende straling wordt in de volksmond ook wel radioactieve straling genoemd. Deze straling is afkomstig van bepaalde stoffen of toestellen en heeft een hoge energie. Deze energie is hoog genoeg om in materie ionisaties te veroorzaken. Bijvoorbeeld in cellen van het menselijk lichaam. Daar veroorzaken deze ionisaties schade aan het DNA.
Blootstelling aan ioniserende straling kan kort of langdurig plaatsvinden. Ongeacht de duur en frequentie van de blootstelling, kan blootstelling aan ioniserende straling een verhoogde kans op de ontwikkeling van kanker veroorzaken.
Gezond en veilig werken met ioniserende straling
Mensen die tijdens het werk handelingen uitvoeren met stoffen of toestellen die ioniserende straling uitzenden of in de buurt daarvan verblijven, worden regelmatig blootgesteld aan de hoge energie van deze straling. Ze lopen daardoor een hoger risico op de ontwikkeling van gezondheidsschade, waaronder kanker. Ook bij een lage dosis. Als werkgever moet u daarom de werkplekken goed inrichten om risico's zoveel mogelijk te beperken.
Voorafgaand aan de werkzaamheden stelt de ondernemer een risico-inventarisatie en -evaluatie op specifiek voor de handelingen met ioniserende straling. De ondernemer dient daarvoor gebruik te maken van Bijlage A van de Regeling stralingsbescherming beroepsmatige blootstelling 2018.
Een ondernemer kan onder bepaalde omstandigheden gebruik maken van de NEN Connect - NPR 5662:2024 nl om een RI&E voor stralingstoepassingen uit te voeren.
Lees meer over gezond en veilig werken met straling.
Wetgeving omtrent werken met ioniserende straling
Vanwege de schadelijke effecten zijn er strikte regels voor het werken met ioniserende straling. Deze regels worden beschreven in de Kernenergiewet en de daarvan afgeleide besluiten en regelingen. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of deze wetgeving wordt nageleefd als het gaat om werknemersbescherming.
Informatie meldingsplicht
Als er tijdens de werkzaamheden een incident plaatsvindt moet de ondernemer dit melden aan de betreffende autoriteiten. Het kan hierbij onder andere gaan om een gebeurtenis die leidt tot overmatige blootstelling van een werknemer of om een stralingsincident of ongeval.
Stralingsincidenten moeten worden gemeld bij de ANVS. Gaat het om een spoedeisend incident? Bel dan direct met 088 489 05 00. Dit nummer is 24 uur per dag bereikbaar, ook in het weekend.
Minder spoedeisende incidenten kunt u digitaal melden via het formulier, dat u vindt op de website van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming.
Overmatige blootstelling kunt u melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie door te bellen met 0800 51 51 of via contact@nlarbeidsinspectie.nl.
Inspectieresultaten
De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt verschillende interventiestrategieën om toezicht te houden op gezond en veilig werken met ioniserende straling. Een daarvan is het uitvoeren van inspecties.
Lees meer over het toezicht in de periode 2020-2023.
Vraag en antwoord
Er bestaat ioniserende straling en niet-ioniserende straling.
Ioniserende straling - in de volksmond ook wel radioactieve straling genoemd - is een natuurkundig verschijnsel. Ioniserende straling bestaat uit elektromagnetische golven en deeltjes die vrijkomen uit radioactief materiaal of uit elektromagnetische golven die worden opgewekt met een röntgenbuis. Overal kan je worden blootgesteld aan ioniserende straling, bijvoorbeeld door Radon dat vrijkomt uit betonnen muren of door kosmische straling wanneer je gaat vliegen, maar ook als er een röntgenfoto wordt gemaakt bij de tandarts of in het ziekenhuis. Je kunt de straling niet zien, maar wel meten.
De energie van deze deeltjes en golven is zó groot, dat ze schade kunnen toebrengen aan de cellen in het menselijk lichaam, als ze daarmee in aanraking komen. Door de hoge energie kunnen atomen veranderen. Dit leidt tot schade aan weefsel en DNA waardoor er, onder andere, een verhoogd risico op kanker ontstaat. Werken met deze straling is daarom aan strikte regels gebonden.
Bedrijven waar blootstelling aan ioniserende straling kan voorkomen hebben daarvoor een autorisatie nodig. Deze autorisatie moeten ze voorafgaand aan de handelingen bij de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming aanvragen.
In de kernenergiewetgeving staat waarmee de werkgever rekening moet houden wanneer hij zijn werknemers laat werken met ioniserende straling, en dat blootstelling daaraan zoveel als mogelijk moet worden beperkt.
Een stralingsbeschermingsdeskundige die ingehuurd of in dienst is moet ze helpen aan alle voorwaarden uit de kernenergiewetgeving te voldoen. Het is van groot belang dat deze deskundige de mogelijke risico's voor mens en milieu duidelijk in kaart brengt door middel van een risico-inventarisatie en -evaluatie. En dat de blootstelling zo laag als redelijkerwijs mogelijk wordt gehouden. Een toezichthoudend medewerker stralingsbescherming moet op de werkvloer toezichthouden op het naleven van de regelgeving.
Kijk ook op Arboportaal: ioniserende straling. Of lees meer over niet-ioniserende straling: elektromagnetische velden en optische straling.
Meer informatie
Factsheet Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming - beroepsmatige blootstelling (autoriteitnvs.nl)
Factsheet Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming - deskundigheid (autoriteitnvs.nl)
Handreiking voor het toezicht op de werkvloer bij toepassingen van ioniserende straling met een laag tot gemiddeld risico (autoriteitnvs.nl)