Als voormalig bouwvakker had 1 van onze inspecteurs al veel ervaring met steigers. Tijdens zijn controles merkte hij hoe vaak mensen op onveilige steigers werkten. 1 ongeluk bleef hem altijd bij. In september 2003 stortte een grote steiger van een Geertruidenbergse energiecentrale in. 3 typen steigers waren aan elkaar gemonteerd voor onderhoud in een 90 meter hoge ketel. 8 mensen vielen naar beneden, 5 kwamen om het leven. Uit onderzoek naar het ongeluk werd duidelijk hoe belangrijk onafhankelijk toezicht is om werknemers te beschermen.
Afgeschermde machines en verplichte verzekeringen
Toen de Arbeidsinspectie in 1890 begon, mochten alleen technisch opgeleide inspecteurs werkplekken controleren. Ze stonden bekend om hun kennis over veilig werken, zoals over de bouw van goede steigers. Fabrieken en bouwplaatsen waren 2 werkplekken waar de inspecteurs veel aandacht voor hadden, omdat ze daar de meeste gevaren zagen. In 1895 werd de Veiligheidswet aangenomen met concrete regels, zoals het afschermen van onderdelen van machines. In 1901 volgde de Ongevallenwet. Werknemers kregen sindsdien een uitkering als ze door een arbeidsongeval niet meer konden werken. Werkgevers moesten zich hiervoor verzekeren. Wie veiliger werkte, betaalde minder premie.
Voorlichting tegen roekeloos gedrag
Hoewel er in de 20e eeuw al veiligheidswetten waren, gebeurden er in de jaren '20 nog gemiddeld 180 dodelijke ongevallen per jaar. Elektrische apparaten waren sterk in opkomst en zorgden voor veel ongelukken. De Arbeidsinspectie zette in op goede voorlichting, omdat men dacht dat menselijke fouten de hoofdoorzaak waren. De Arbeidsinspectie werkte nauw samen met het Veiligheidsmuseum, dat mensen waarschuwde voor de gevaren van roekeloos gedrag op de werkvloer. Het museum bewaarde zelfs een glazen pot met een bos haar en hoofdhuid, om te wijzen op het gevaar van los haar bij het werken met machines.
Risico's in kaart brengen
Tot in de jaren '60 richtte de Arbeidsinspectie zich vooral op kleine ongevallen, zoals vallen of struikelen. Maar met de groei van de chemische industrie na de oorlog, steeg het risico op grote ongevallen zoals branden en explosies. Voorlichting bleef belangrijk, maar het, na een ongeval, verzamelen van informatie over de situatie op de werkvloer werd steeds noodzakelijker. Sinds 1994 werden bedrijven verplicht om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op te stellen waarin ze risico's in kaart brachten. Wie dat niet deed, kon een boete krijgen. In de bouwsector ging dit verder. Opdrachtgevers moesten al in de ontwerpfase nadenken over de veiligheid van bouwwerkers, nog vóórdat het werk werd uitgevoerd.
Zelfregulering in twijfel getrokken
Met de invoering van de RI&E moesten bedrijven ook zelf keuringen regelen. Steeds meer inspecteurs twijfelden aan deze vorm van zelfregulering. Toen in 2003 een grote steiger in een energiecentrale instortte, groeiden die twijfels. Er was geen goede keuring geweest en waarschuwingen waren genegeerd. Inspecteurs eisten dat grote steigerconstructies verplicht werden gekeurd. Die verantwoordelijkheid moest niet alleen bij de opdrachtgever liggen. Ook moest er meer worden geleerd van meldingen. In 2004 ontwikkelde de Arbeidsinspectie een database met duizenden arbeidsongevallen, om patronen te herkennen en ongevallen te voorkomen.
Leren van het verleden
De Arbeidsinspectie werkt al 135 jaar aan veilig werk, maar het blijft een leerproces. Steeds moet worden gekeken: wat helpt om ongelukken te voorkomen? Wie is er verantwoordelijk? Wat is de verhouding tussen toezicht en zelfregulering? De laatste decennia verschoof de aandacht van straffen naar leren. Onderzoeken waar het mis kan gaan op de werkvloer, hiervan leren en zo ongelukken voorkomen. Zoals bij het dodelijke steigerongeluk in 2003. Hoewel de rol van de Arbeidsinspectie steeds evolueert, blijft 1 ding zeker: onafhankelijk toezicht is nodig om werknemers te beschermen.
Meer weten over hoe de Arbeidsinspectie omging met het thema Arbeidsongevallen door de tijd heen? Lees het boek '135 jaar toezicht op de arbeid' en ontdek de fascinerende wereld van de Arbeidsinspectie.