Asbest is een verzamelnaam voor een aantal natuurlijke mineralen, dat uit zeer fijne vezels bestaat. Het is een delfstof die nog steeds wordt gewonnen in onder andere Rusland, China en Brazilië. Asbest is onder te verdelen in 2 hoofdgroepen: spiraalvormige vezels (waaronder chrysotiel) en rechte of amfiboolachtige vezels. Om te weten met welk type asbest je te maken hebt, is onderzoek in een laboratorium nodig.
Toepassingen
Asbest heeft lang bekend gestaan om zijn goede eigenschappen: het is sterk, slijtvast, isolerend en goedkoop. Daarom is het, vooral na 1950, veelvuldig gebruikt, bijvoorbeeld in gebouwen en schepen. Er is een onderscheid tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden toepassingen van asbest.
In hechtgebonden asbest is het asbest gebonden in een ander materiaal, waardoor het niet gemakkelijk vrij kan komen. Voorbeelden van veelvoorkomende hechtgebonden asbesthoudende toepassingen zijn:
- Golfplaten daken en andere toepassingen van asbestcement, zoals dakbeschot, buizen en ventilatiekananalen en ondergrondse gas- riool- en waterleidingbuizen.
- Pakkingmateriaal in industriële installaties, kachels en voertuigen.
- Beglazingskitten.
- Vensterbanken ('imitatiemarmer').
- Bitumen, bijvoorbeeld als coating rondom buizen.
- Stucwerk.
- Dakleien.
- Colovinyltegels.
Niet-hechtgebonden asbest wil zeggen dat het niet vastzit aan een ander materiaal of product. Hierbij komen de asbestvezels ‘vrij’ voor. Voorbeelden van veelvoorkomende niet-hechtgebonden asbesttoepassingen zijn:
- Isolatiemateriaal, op leidingen, plafonds en muren (waaronder spuitasbest);
- Asbestkoord, als isolatie in bijvoorbeeld ovendeuren;
- Platen aangebracht als brandwerende toepassing , bijvoorbeeld pafondplaten en platen op deuren (amosietboard);
- Onderlaag van vinylvloerbedekking;
- Tegellijm.
Gevaar en risico's
Materialen en toepassingen van asbest zijn gevaarlijk als ze zijn verweerd of beschadigd en als ze worden bewerkt, denk aan zagen, schuren, boren en/of breken. Dan komen vele, onzichtbaar kleine asbestvezels vrij. Bij niet-hechtgebonden materialen kunnen de asbestvezels zelfs zonder beschadiging of bewerking al vrijkomen in de lucht. Het inademen van asbestvezels is gevaarlijk. Ze dringen tot diep in de longen door met mogelijk ernstige gevolgen voor de gezondheid. Zoals:
- Long- of buikvlieskanker (mesothelioom)
- Longkanker
- Asbestose, een vorm van ‘stoflongen’
De gezondheidsschade, vooral longvlieskanker en longkanker, komt vaak pas na zeer veel jaren aan het licht. Soms 10 jaar nadat met asbest is gewerkt, maar meestal pas na 30-40 jaar, waarbij het slachtoffer meestal al met pensioen is. Jaarlijks overlijden in Nederland tussen de 900 en 1.300 mensen als gevolg van het werken met asbest in het (verre) verleden.
De korte film Joost maakt op een beeldende en aangrijpende wijze duidelijk wat de gezondheidsrisico’s van asbestvezels zijn.