Houtstof

Blootstelling aan houtstof kan leiden tot aandoeningen zoals astma, chronische obstructieve longziekte (COPD) en neuskanker. Een lokaal hoge concentratie van houtstof, oftewel een stofwolk, kan in combinatie met een vonk leiden tot een stofexplosie.

Het risico van blootstelling aan houtstof

De mate waarin houtstof schadelijk voor de gezondheid is, wordt onder andere bepaald door de grootte van de stofdeeltjes en de plaats waar deze in de luchtwegen terechtkomen. Inhaleerbaar stof betreft het deel van het (hout)stof dat via neus en mond wordt ingeademd en kan doordringen tot de bovenste luchtwegen. Respirabel stof bestaat uit de fijnste stofdeeltjes, die via neus en mond worden ingeademd en diep in de longen en longblaasjes terecht kunnen komen.

Door het toepassen van geschikte machines en het treffen van passende beheersmaatregelen kan risicovolle blootstelling aan houtstof worden voorkomen. Het gebruik van perslucht en bezems bij schoonmaakwerkzaamheden is niet toegestaan. Houtstof wordt hierdoor opnieuw in de lucht verspreid en de blootstelling neemt toe.

Het risico op een stofexplosie met houtstof

Een hele dunne laag stof zorgt al voor explosiegevaar. Dit risico wordt nogal eens onderschat. Zie je voetstappen in het stof? Dan is er al sprake van een risico. Het risico op een explosie door houtstof moet zoveel mogelijk worden voorkomen of beperkt. Als er geen stof in de ruimte is, kan er ook geen explosie plaatsvinden.

Naast aandacht voor individuele machines moet aandacht worden besteed aan het schoonhouden van de werkvloer en het plaatsen van de filterunit(s) en stofopvang van de afzuiginstallatie. Verwijder het stof zonder het op te wervelen; dus opzuigen of nat verwijderen. Ook is de werkgever verplicht in te schatten hoe hoog het risico op een stofexplosie is. Dit gebeurt door het invullen van een explosieveiligheidsdocument (EVD).

De gezondheidsrisico's van houtstof

Houtstof heeft effect op de huid, de ogen en de ademhalingswegen. De huid wordt droog en er kunnen ontstekingen en allergische reacties ontstaan. Komt houtstof in contact met de ogen, dan kan dat zorgen voor pijnlijke, brandende en tranende ogen, lichtschuwheid en ontsteking van het oogbindvlies. Inademen van houtstof kan ernstige klachten van de luchtwegen veroorzaken, zoals jeuk en irritatie van het neusslijmvlies, een verstopte neus, een pijnlijke keel, bloedneuzen, ontsteking van het strottenhoofd en astmatische klachten. Stof van hardhout is sinds 1998 in Nederland en Europa geclassificeerd als een kankerverwekkende stof. Het kan kanker in de neusholten veroorzaken.

Het aantal personen dat deze kanker krijgt, ligt in Nederland rond de 150 per jaar. Omdat veel van deze patiënten blootgesteld zijn (geweest) aan houtstof, staat houtstof sinds juli 2025 op de lijst van stoffen waarvoor een tegemoetkoming aan stoffengerelateerde beroepsziekten kan worden gekregen. De TSB-regeling.

Wat vraagt de wet-en regelgeving van werkgevers (RI&E)

Een werkgever moet een zo goed mogelijk arbeidsomstandighedenbeleid voeren zodat het werk geen nadelige invloed heeft op de veiligheid of de gezondheid van uw werknemers. Kennis van de risico's is hiervoor een belangrijke basis. Dit doet u aan de hand van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Het risico op blootstelling aan houtstof vormt een essentieel onderdeel van de RI&E. Dit betekent dat de aard, de mate en de duur van de blootstelling beoordeeld moet worden.

Wat doen om blootstelling aan houtstof te verminderen?

Uit de blootstellingsbeoordeling en het EVD volgt een Plan van Aanpak met maatregelen om de risico's zo laag mogelijk te houden.

Bij het nemen van maatregelen om blootstelling te verlagen, is een werkgever verplicht de arbeidshygiënische strategie te volgen. In de arbeidshygiënische strategie, of ook wel STOP-strategie, zit een logische en vaste volgorde. U gaat eerst na of u de blootstelling kan verminderen door bewust te kiezen voor bepaalde houtsoorten, apparatuur of werktechnieken. Wanneer vervangen niet mogelijk is, past u alle technisch uitvoerbare beheersmaatregelen toe. Werken volgens deze STOP-strategie en de bijbehorende 4 niveaus is verplicht. Hieronder treft u per niveau voorbeelden van houtstofmaatregelen aan die u kunt nemen.

1. Bronaanpak
   Probeer een bewerkingskeuze te maken waarbij zo weinig mogelijk verspaand hoeft te worden. Gebruik hiervoor machines die hiervoor bestemd en uitgerust zijn.
2. Technische maatregelen
   Gebruik een passende houtstofafzuiging en sluit de machines aan zoals de leverancier voorschrijft. Zorg ook voor goed onderhoud van systeem en filters.
3. Organisatorische maatregelen
   Maak zo vaak als nodig de ruimte om de machines schoon met een daarvoor bestemde industriële stofzuiger.
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
   Persoonlijke beschermingsmiddelen; zoals adembescherming. Alleen als het niet anders kan.

Toezicht en handhaving

Ondanks het (grote) gezondheidsrisico komen er veel arbeidssituaties voor waarbij blootstelling aan houtstof kan voorkomen. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of er zo veilig en gezond mogelijk wordt gewerkt, daar waar houtstof vrijkomt. Maar ook wat u als werkgever doet om beide risico's ook op langere termijn te borgen. Daar waar niet de juiste maatregelen zijn genomen, zal de Arbeidsinspectie handhavend optreden.