De emissie van dieselmotoren is zeer slecht voor de gezondheid van werknemers. Dieselmotoremissie (hierna DME) bevat kankerverwekkende bestanddelen. Werkgevers zijn al sinds 1995 wettelijk verplicht de blootstelling aan DME voor werknemers te voorkomen of tot een minimum te beperken.
In Nederland zijn er vele sectoren en situaties waarin werkzaamheden met dieselaangedreven machines en voertuigen voorkomen en waarbij werknemers dus kunnen worden blootgesteld aan DME. De blootststelling is echter zeer variabel en hangt af van vele factoren. Ook de variatie bínnen een specifieke werksituatie kan enorm zijn.
Het belang van de juiste maatregelen
Blootstelling aan gevaarlijke stoffen is een serieus probleem. Jaarlijks worden 900.000 werknemers in Nederland blootgesteld aan de emissies van dieselmotoren. Werknemers kunnen ernstige gezondheidsschade krijgen door beroepsziekten, zoals:
- Op de korte termijn: ernstige luchtwegaandoeningen.
- Op langere termijn, vaak pas na het pensioen: diverse vormen van kanker.
Een groot gedeelte van de gezondheidsschade (en de kosten) is voor werknemers, hun naasten en de samenleving. Voor werkgevers zitten de kosten in ziekteverzuim en productiviteitsverlies. Het actief treffen van beheersmaatregelen is noodzakelijk om gezondheidsschade te voorkomen. Werkgevers zijn hiervoor verantwoordelijk.
Situaties met een hoog risico op blootstelling
Voor kankerverwekkende stoffen zoals DME geldt dat iedere mate van blootstelling al een verhoging van het risico op kanker veroorzaakt. Werkgevers moeten daarom de blootstelling aan DME geheel vermijden als dat technisch uitvoerbaar is. Of als dat niet mogelijk is, de blootstelling zo veel mogelijk minimaliseren. Wel kunnen zij in de tijd prioriteit geven aan díe situaties waarin de kans op blootstelling relatief groot is.
Hieronder geven we een overzicht van 8 situaties in willekeurige volgorde waarin het risico op blootstelling voor werknemers groot is. De komende periode gaat de Nederlandse Arbeidsinspectie op basis van meldingen of aangetroffen hoogrisico-situaties tijdens reguliere inspecties, die niet specifiek gericht zijn op DME, bijzondere aandacht besteden aan de volgende hoogrisico-situaties. Wanneer er sprake is van overtredingen dan gaat de Arbeidsinspectie daarop handhaven.
Voor dieselheftrucks met een hefvermogen kleiner dan 8 ton weten we dat deze sinds 10 tot 20 jaar goed vervangbaar zijn door elektrische heftrucks. Werkgevers die hun werknemers hier nog mee laten werken, moeten daarom dringend maatregelen treffen.
Zwaar met de hand aangedreven materiaal zoals bij bestrating en kabelleggen. Het gaat om situaties waarbij werknemers zich zeer dicht bij de bron bevinden. De frequentie en tijdsduur zijn variabel, maar kan langdurig zijn (uren). Het gaat om de totale tijd per dag (niet per se aaneengesloten).
Hierbij valt te denken aan tunnels en tenten (halfomsloten: overkappingen), in situaties waarin walsen, asfalteermachines, (eigen) vrachtwagens en omringend verkeer aan de orde zijn. Er is sprake van meerdere bronnen, korte afstand (enkele meters) en meerdere werknemers die de hele dag in deze omsloten omstandigheden hun werk moeten doen waarbij de DME lang blijft hangen.
In deze situaties is sprake van meerdere bronnen. Denk daarbij aan minigravers, trilplaten, pompen, en aggregaten. De uitlaat en bijbehorende emissie van deze bronnen bevindt op slechts enkele meters van de werknemers die werken in een sleuf die meer dan een meter diep is. Onder deze omstandigheden werken werknemers vrijwel de hele dag.
Het gaat om grond en funderingswerkzaamheden in verdiepte dan wel half omsloten situaties. Denk bijvoorbeeld aan de bouw van kelders en parkeerkelders. De werkzaamheden vinden plaats in een situatie waarin meerdere bronnen worden gebruikt, zoals: graafmachines, funderingsmachines, trilplaten, pompen en aggregaten. Deze arbeidsmiddelen stoten hun DME uit op enkele meters van de werknemers, in een diepte van meer dan 1,5 meter. Hier is gedurende een groot gedeelte van de dag sprake van.
Werkzaamheden waarbij blootstellingsrisico’s aan de orde zijn, zijn het legen of reinigen van scheepsruimen. Dit vindt plaats in omsloten ruimten. Het materieel dat hierbij wordt ingezet zijn bijvoorbeeld bobcats of shovels. Daarom heen doen werknemers langdurig hun werk.
In deze binnen situatie rijden klanten met hun voertuigen af en aan. Daarnaast worden er ook zware heftrucks gebruikt. Medewerkers werken in deze situatie gedurende de hele dag.
Vooral in de metaalsector, bij smelterijen en betonproducenten komt dit voor. Er worden vanwege het benodigde tilvermogen (groter dan 12 ton) zware heftrucks gebruikt. Medewerkers werken meerdere uren per dag in deze situatie.
Verantwoordelijkheid als werkgever
De arboregels zijn altijd van toepassing en vragen van werkgevers dat zij deze naleven. Dat kunt u het beste doen door maatregelen aan de bron te treffen die de blootstelling geheel vermijden of minimaliseren. Hierbij volgt u de stand van de wetenschap. Pas als deze maatregelen (onderbouwd) niet mogelijk zijn, voert u een beoordeling van de blootstelling uit, om na te gaan hoe hoog de blootstelling nog is. Zie voor meer informatie de overige onderdelen op de DME-onderwerppagina op deze website. Verder is er de zelfinspectietool die u helpt bij het beheersen van de blootstelling aan gevaarlijke stoffen waar DME er een van is.
Het kan zijn dat u knelpunten ervaart. Denk bijvoorbeeld aan netcongestie. Voor dit voorbeeld geldt: mits goed onderbouwd dat deze congestieproblemen onoverkomelijk zijn, kan dat een relevant argument zijn om pas tot vervanging over te gaan op het moment dat deze problemen zijn opgelost. We verwachten echter wel ambitie en creativiteit van werkgevers om tot oplossingen te komen.