Nederland heeft een grote vleesverwerkende industrie. Deze industrie bestaat uit slachterijen en bedrijven waar vlees en pluimvee wordt verwerkt tot producten voor de voedselindustrie. Het werken in deze sector brengt verschillende arbeids- en gezondheidsrisico’s met zich mee. Om ervoor te zorgen dat werknemers en uitzendkrachten in deze sector eerlijk, gezond en veilig kunnen werken controleert de Nederlandse Arbeidsinspectie of werkgevers en uitzendbureaus de arbeidswetten naleven.
RI&E en Plan van Aanpak
Om uw werknemers goed te kunnen beschermen is het van belang dat u weet wat de arbeidsrisico’s binnen uw bedrijf zijn. Deze moet u inventariseren en opnemen in een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). De RI&E vormt de basis van het arbobeleid van elk bedrijf. In het bijbehorende plan van aanpak (PvA) beschrijft u de maatregelen die u neemt om deze risico’s zoveel mogelijk te beperken. Op die manier kunnen werknemers gezond en veilig werken.
Voor de vleesindustrie en pluimveeverwerkende industrie is een digitaal RI&E-instrument ontwikkeld die geheel op de praktijk van deze sectoren is gericht. Het instrument is gratis te gebruiken door bedrijven die onder deze sectoren vallen. De zelfinspectie Gezond en veilig werken helpt u controleren of uw arbobeleid op orde is.
Uitzendkrachten
Werkt u met uitzendkrachten? Volgens de arbeidsomstandighedenwet bent u de werkgever en daarom verantwoordelijk voor een gezonde en veilige werkplek. In uw RI&E moet u daarom aandacht besteden aan uitzendkrachten. U bent verplicht om alle relevante informatie over arbeidsrisico’s op de werkplek door te geven aan de uitlener. Het uitzendbureau moet deze risico’s aan de uitzendkracht doorgeven voordat hij aan het werk gaat.
U bent daarnaast verantwoordelijk voor het geven van duidelijke (veiligheids)instructies vóór de uitzendkracht start met het werk. Zorg dat u dit doet in een taal die de uitzendkrachten goed begrijpen. Tijdens het werk geeft u leiding en houdt u toezicht. U zorgt dat uitzendkrachten veilig werken en zich aan de Arbowet houden. Heeft een uitzendkracht een ongeluk op de werkvloer? Dan bent u als inlener verantwoordelijk voor het melden van het arbeidsongeval bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Fysieke belasting
Fysieke belasting is één van de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim bij slachterijen en vleesverwerkende bedrijven. Het slachten en verwerken van vlees is vaak fysiek zwaar werk met repeterende handelingen. De werkzaamheden bestaan veelal uit het handmatig snijden, zagen en knippen van vleesstukken. Waarbij snel en met veel kracht geduwd en getrokken wordt. Werknemers staan vaak langdurig in een ongunstige werkhouding en hebben soms te maken met een hoge werkdruk en productiesnelheid.
Fysieke belasting beoordelen
Fysieke belasting moet worden beoordeeld in een RI&E Onderdeel fysieke belasting. Deze maakt onderdeel uit van de RI&E. Hierin moet worden opgenomen:
- Last: gewicht, omvang, zwaartepunt, hoe vasthouden?
- Lichamelijke inspanning: kan dit tot letsel leiden, is dit zonder draaiende bewegingen van de romp, is er sprake van een stabiele positie van het lichaam?
- Werkomgeving: voldoende werkruimte, stabiele en droge vloer, temperatuur, luchtvochtigheid en -circulatie?
- Belasting: in welke mate aanwezig, zijn er voldoende herstelperiodes, afstanden van tillen/dragen, invloed van werktempo?
De werkwijzer fysieke belasting is een hulpmiddel specifiek voor deze sector ontworpen en kan gebruikt worden als onderdeel van de RI&E fysieke belasting. Het instrument helpt passende maatregelen per werkplek en/of handeling te nemen en te toetsen op effectiviteit. De voorgenomen verbetermaatregelen kunnen vervolgens opgenomen worden in het plan van aanpak. Er zijn ook andere goedgekeurde instrumenten om fysieke belasting te beoordelen. Een voorbeeld is de TNO checklist fysieke belasting.
Een veilige werkplek
Het is van belang dat de werkplek voldoet aan de juiste veiligheids- en gezondheidseisen. De voornaamste risico’s op de werkplek staan hieronder beschreven.
Zorg dat vloeren schoon, niet glad en vrij zijn van obstakels.
In deze sector wordt regelmatig gewerkt op verstelbare en vaste werkbordessen. Voor het werken op hoogte is het belangrijk dat gebruik gemaakt wordt van een stabiele werkplek, waarbij rekening gehouden wordt met de aard van de werkzaamheden. Neem hierbij maatregelen tegen valgevaar (bijvoorbeeld een hekwerk) en voorkom dat men bekneld raakt onder het (verstelbare) bordes. Wanneer op bordessen wordt gewerkt met messen dan moet een randbeveiliging aangebracht worden.
Goederen moeten veilig en stabiel opgeslagen worden. Stellingen en hulpmiddelen (zoals pallets) moeten geschikt zijn voor transport en in correcte staat verkeren. Opslagplaatsen op hoogte moeten zijn voorzien van randbeveiligingen. Stellingen moet goed verankerd zijn en fysiek beschermd tegen aanrijden.
Om aanrijden door intern transport te voorkomen moeten arbeidsplaatsen en voetgangers zoveel mogelijk gescheiden worden van transportmiddelen. Routes moeten duidelijk afgebakend en herkenbaar zijn. Zorg ook voor een intern verkeersplan, duidelijke verkeersregels en vermijd onoverzichtelijke situaties. Gebruik eventueel hulpmiddelen (zoals bolle spiegels).
In de slacht- en vleesverwerkende industrie wordt gewerkt met scherpe messen, zoals bij het uitbenen en snijden van vlees. Hierdoor lopen werknemers het risico op snij- en steekverwondingen. Werkgevers moeten ervoor zorgen dat werknemers veilig kunnen werken met messen.
Snijmachines, zaagmachines, transportbanden en verpakkingsmachines worden ingezet bij slachterijen en vleesverwerkende bedrijven. Deze machines kunnen risico’s opleveren, zoals snijgevaar en beknelling. Om veilig te werken met deze arbeidsmiddelen zijn veiligheidsvoorzieningen, voorlichting, regelmatig onderhoud en een periodieke keuring noodzakelijk. Werkgevers moeten zorgen dat machines veilig zijn ingericht en goed worden onderhouden. Ook moeten werknemers duidelijke instructies krijgen over het veilig gebruik van machines.
Omgevingsfactoren
Fysische factoren komen voor in de directe werkomgeving. Ze vormen een risico voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. De voornaamste fysische risico’s in de slachterijen en vleesverwerkende industrie staan hieronder beschreven.
Te veel geluid op het werk kan het gehoor blijvend beschadigen. Het is van belang om de geluidsbelasting op de werkplekken te inventariseren via een beoordeling of metingen. Blootstelling aan schadelijk geluid moet vervolgens beperkt worden door eerst de geluidsbron aan te pakken. Als daar niets aan kan worden gedaan, zijn andere maatregelen mogelijk.
In slachterijen en de vleesverwerkende industrie komen werkzaamheden voor in zowel koude omstandigheden (in koelcellen) als warme omstandigheden (bij kook- en gaarprocessen). Volgens de Arbowet mag de temperatuur op de werkplek niet nadelig zijn voor de gezondheid van de werknemer. De wet beschrijft geen specifieke temperaturen, maar wel dat werkgevers er alles aan moeten doen om gezondheidsrisico’s bij werknemers te voorkomen. Als een (te) hoge of (te) lage temperatuur niet vermeden kan worden door technische maatregelen, moet de werkgever maatregelen treffen. Bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van persoonlijke beschermingsmiddelen, de duur van de werkzaamheden verkorten of werkzaamheden afwisselen met werk op een koudere plek.
Gevaarlijke stoffen en biologische agentia
Werknemers in slachterijen en vleesverwerkende bedrijven kunnen in aanraking komen met gevaarlijke stoffen. Deze stoffen kunnen gevaarlijk zijn voor hun gezondheid. Denk aan aroma’s, kruiden(mixen), koelstoffen, accuzuren en -gassen. Maar ook schoonmaakmiddelen, kooldioxide (bij droogijs), koolmonoxide (bij het roken van producten) en chemische hulpmiddelen en lasrook bij de technische dienst. De werkgever is verplicht om gevaarlijke stoffen die in het bedrijf gebruikt worden of vrijkomen grondig in kaart te brengen en waar nodig beschermende maatregelen te treffen. Blootstelling aan gevaarlijke stoffen moet beperkt worden door eerst de bron aan te pakken Als daar niets aan kan worden gedaan, zijn andere maatregelen mogelijk. Dit is de arbeidshygiënische strategie. De zelfinspectie Gevaarlijke stoffen helpt bij het inventariseren en beoordelen van stoffen, het nemen van maatregelen en het borgen van die maatregelen.
Biologische agentia is een verzamelnaam voor micro-organismen en agentia die van plantaardige of dierlijke herkomst zijn. Hieronder vallen levende organismen, zoals schimmels, bacteriën, parasieten en virussen. Biologische agentia kunnen schadelijk zijn voor de mens. Bij slachterijen en vleesverwerkende bedrijven kunnen werknemers hiermee in aanraking komen. Als gevolg daarvan kunnen zij infecties oplopen en ziek worden. De werkgever moet maatregelen nemen om blootstelling aan biologische agentia te voorkomen. Meer hierover is te lezen op arboportaal.
Eerlijk werken
Iedereen die in de vleesindustrie, vleeswarenindustrie en pluimveeverwerkende industrie werkt heeft recht op eerlijk werk. De Arbeidsinspectie controleert daarom of werknemers én uitzendkrachten in Nederland mogen werken, of ze niet te lang werken en of ze het wettelijk minimumloon verdienen. Met de zelfinspectie Eerlijk werken checkt u of u voldoet aan de verplichtingen voor eerlijk werken
Werkt u met een uitzendbureau? Dan heeft u als inlener verschillende verplichtingen om ervoor te zorgen dat uitzendkrachten eerlijk, gezond en veilig bij u kunnen werken. De Arbeidsinspectie heeft een checklist ontwikkeld die u helpt om op een eerlijke en veilige manier met uitzendkrachten aan de slag te gaan.
De vleesindustrie, vleeswarenindustrie en pluimveeverwerkende industrie hebben aanvullende voorwaarden voor het werken met uitzendbureaus. Deze voorwaarden staan in de cao Vleessector, cao Vleeswarenindustrie en cao Pluimveeverwerkende industrie.
Arbocatalogi
Als werkgever moet u ervoor zorgen dat uw werknemers veilig en gezond kunnen werken. De regels hiervoor staan in de Arbeidsomstandighedenwet. Een arbocatalogus beschrijft hoe u in uw sector invulling kunt geven aan deze wet. De vleesindustrie en pluimveeverwerkende industrie hebben elk een eigen arbocatalogus met richtlijnen en oplossingen. Deze zijn ontwikkeld door werkgevers en werknemers en getoetst door de Arbeidsinspectie.
Arbocatalogus Vleesindustrie
Arbocatalogus Vleeswaren
Arbocatalogus Pluimveeslachterijen en -verwerkende industrie